Lý Sơn ‘khát’ nước ngọt

Mùa nắng nóng đang đến, đây là thời điểm người dân huyện đảo Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) đối mặt với tình trạng thiếu nước ngọt trầm trọng. Nguyên nhân được xác định là do tình trạng khai thác nước ngọt ồ ạt nên nguồn nước ngầm ở đây đang bị cạn kiệt. Trong khi đó, công tác bảo vệ, tái tạo nguồn nước ngọt trên đảo còn gặp nhiều khó khăn…

Do không có nguồn nước ngọt tự nhiên từ sông, suối như ở đất liền nên cuộc sống của hơn 22.000 người dân huyện đảo Lý Sơn phần lớn phụ thuộc vào nguồn nước ngầm. Tuy nhiên, mới đầu hè, nhiều hộ gia đình tại đảo Lý Sơn đã không còn nước ngọt; nhiều giếng cung cấp nước ngọt bị nhiễm mặn. Cuối năm 2015, Lý Sơn có 132 giếng khoan và hơn 400 giếng đào, đến nay, người dân ồ ạt khoan giếng, nâng tổng số giếng khoan lên hơn 1.300 chiếc. Thế nhưng, không phải giếng mới nào cũng đem lại hiệu quả. Mật độ giếng khoan hiện trên đảo Lý Sơn đã quá dày, cùng với đó là hậu quả từ những công trình bê tông khiến nước mưa không thẩm thấu, cứ rơi xuống là chảy tuột vào cống, thoát ra biển khiến Lý Sơn vốn đã không chủ động được nguồn nước, nay lại mất đi lượng nước ngọt đáng kể. Việc khai thác nước ngầm quá mức đã gây nhiễm mặn tầng chứa nước. Xung quanh đảo bị nhiễm mặn với diện tích hơn 1,6km 2 tính từ mặt biển vào.

Người dân đảo Lý Sơn loay hoay tìm nước ngọt.
Người dân đảo Lý Sơn loay hoay tìm nước ngọt.

Nhà bà Bùi Thị Kim Châu, đội 6, thôn Tây, xã An Vĩnh có tổng diện tích gần 500m 2 nhưng có tới 10 giếng khoan. Bà Châu cho biết: “Do nhà ở ngay trên mỏ nước ngọt nên bà con đến xin đóng giếng. 10 chiếc giếng ngày đêm cung cấp nước sinh hoạt và tưới tiêu cho hành, tỏi mỗi khi vào vụ mùa. Do đó, từ tháng 9 năm ngoái đến nay, nguồn nước bị sụt giảm nghiêm trọng. Nhiều gia đình trên đảo đã phải đi mua nước ngọt về nấu ăn, còn tắm giặt thì vẫn phải dùng nước nhiễm mặn”.

Ông Phạm Văn Ba ở xã An Vĩnh cho biết: “Phải tốn hàng chục triệu đồng người dân mới có được một giếng khoan nhưng không phải giếng nào cũng có nước ngọt. Nhiều giếng sau khi hoàn thành thì bị nhiễm mặn ngay do nguồn nước ngọt đã cạn kiệt dần”.

Kết quả điều tra cho thấy, trữ lượng nước ngầm của huyện đảo Lý Sơn khoảng 26.300m 3 , nhưng nay đã khai thác khoảng 22.000m 3 . Việc thiếu nước ngọt ở Lý Sơn là câu chuyện không mới, nhất là vào vụ hè thu. Dù đã có nguồn nước từ hồ Thới Lới, nhưng diện tích gieo trồng có khả năng bị hạn của huyện là hơn 550ha. Ông Nguyễn Đức Trung, Phó giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, cho biết: “Vừa qua, đơn vị đã tiến hành quan trắc, kiểm tra 6 giếng do Bộ Tài nguyên và Môi trường khoan để đánh giá ban đầu về lượng khai thác mạch nước ngầm. Kết quả cho thấy: Mạch nước ngầm đang khai thác ở Lý Sơn vượt quá mức cho phép. Trên cơ sở tính toán, số liệu đối chiếu của Bộ Tài nguyên và Môi trường thì trữ lượng nước ngầm cho phép khoảng 16.000m 3 /ngày đêm, nhưng thực tế quan trắc lượng khai thác tại đảo Lý Sơn lên tới 21.000m 3 /ngày đêm (vượt hơn 5.000m 3 /ngày đêm). Mặc dù đã có những cảnh báo về sự mất an toàn của nguồn nước ngầm, nhưng tình trạng khai thác vẫn diễn ra. Huyện ủy Lý Sơn đã chủ trương nghiêm cấm việc đào, khoan, đóng giếng trái phép, đồng thời trám lấp các giếng khoan trái phép”.

Tuy nhiên, không cho đào, đóng thêm giếng mới hay xúc tiến xây dựng hệ thống trữ nước mưa trên đảo đều là những giải pháp ngắn hạn. Về lâu dài, trữ lượng nước ngọt sẵn có trên đảo Lý Sơn sẽ không đủ để phục vụ sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, nhất là trong điều kiện biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn diễn biến phức tạp như hiện nay. Do vậy, về lâu dài, theo ông Nguyễn Viết Vy, Bí thư Huyện ủy Lý Sơn, nhất thiết phải đầu tư dự án xử lý nước biển thành nước ngọt để bảo vệ nguồn nước trên đảo và cung cấp nước ngọt cho dân. Thực tế, hệ thống thiết bị lọc nước biển thành nước ngọt đầu tiên được lắp đặt ở đảo Bé từ năm 2012 do Hàn Quốc tài trợ đã cung cấp cơ bản nguồn nước ngọt phục vụ khoảng 500 nhân khẩu trong vùng. Tuy nhiên, để thực hiện dự án này cần nhu cầu vốn rất lớn, theo tư vấn của các đơn vị chức năng thì lên tới 20 triệu USD nên rất khó thực hiện, trước mắt cần đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước mưa trên đảo.

Bài và ảnh: KIM NGÂN

Nguồn nước ngọt cho Lý Sơn: Cần giải pháp căn cơ

Lý Sơn đang trên đà phát triển, nhưng cứ đến mùa khô người dân lại “oằn mình” chống hạn. Việc tìm nguồn nước ngọt ổn định để cung cấp cho sản xuất nông nghiệp, phục vụ cho các dịch vụ, du lịch và sinh hoạt… cần được quan tâm trong giai đoạn hiện nay.

mua-kho-han-o-ly-son
Mùa khô hạn ở Lý Sơn

Hạn khi chưa đến mùa khô

Ở huyện đảo Lý Sơn vài năm gần đây, do tác động của hiện tượng biến đổi khí hậu, nên mùa khô đến sớm hơn và mạch nước ngầm cũng không còn dồi dào như xưa. Để có màu xanh trên mỗi thửa ruộng hành, tỏi, rau màu người dân phải lo tìm nguồn nước tưới, chủ yếu là đóng giếng “theo kiểu mạnh ai nấy làm”.

Ngoài việc tìm nguồn nước phục vụ sản xuất, người dân ở đây còn chuẩn bị nguồn nước phục vụ sinh hoạt hằng ngày. Tại giếng Xó La ở thôn Đông, xã An Vĩnh, mỗi khi chiều xuống bà con trong xóm đã vây quanh lấy nước ngọt. Chị Ngô Thị Nhu xách từng gàu nước ngọt cẩn thận đổ vào thùng, nói: “Giếng trong xóm bắt đầu khô và nhiễm phèn lắm nên mỗi ngày, vợ chồng thay phiên nhau đến đây lấy nước ngọt hai lần để dùng. Còn tắm giặt, sinh hoạt của cả nhà đều ra biển tắm rồi xối lại bằng nước giếng”.

Giếng Xó La chỉ cách mép biển khoảng vài mét, là nơi cung cấp nước ngọt cho người dân đất đảo mỗi khi mùa khô đến. Song, những năm gần đây, cứ đến mùa khô nguồn nước của giếng cũng không còn dồi dào như trước. Cuối tháng 4 năm ngoái, do giếng cạn nên bà con phải túc trực lấy nước từ nửa đêm đến tận tờ mờ sáng.

Cần một giải pháp bền vững

Ở đảo Bé, mùa khô hạn đến càng sớm hơn. Gần 130 hộ dân, với hơn 500 nhân khẩu trong vùng tuy đã được sử dụng nước ngọt từ Nhà máy xử lý nước biển thành nước ngọt từ nhiều năm qua, nhưng do hệ thống này chỉ hoạt động với công suất 1.000m3/tháng. Bình quân mỗi khẩu chỉ được sử dụng 2 khối/tháng, với mức phí phải trả 8.000 đồng/khối, nên chưa đáp ứng nhu cầu của dân. Chị Trần Thị Mai ở thôn Bắc, xã An Bình, giãi bày: Nhà có 3 nhân khẩu, một tháng gia đình chỉ được sử dụng 6 khối nước, với chi phí phải trả gần 50.000 đồng. Nhưng nước không đủ dùng nên phải dùng lu hứng nước mưa, từ đầu năm đến nay, trên đảo An Bình chưa có đợt mưa nặng hạt nào, nên nước dự trữ trong lu cũng cạn dần…

Ông Nguyễn Văn Lê – Chủ tịch UBND xã An Bình, lo lắng: “Xã An Bình không có nguồn nước ngọt như đảo Lớn. Từ đầu năm đến nay không có mưa, bà con không thể xuống giống vụ mới, đất đành bỏ không. Thực trạng này đã diễn ra vài năm gần đây, xã đã đề xuất lên huyện cần có giải pháp căn cơ để chống hạn, như xây dựng hồ chứa nước có quy mô từ 3.000 – 6.000m3 nằm dưới chân sân bay thuộc thôn Bắc để phục vụ sản xuất; đồng thời hỗ trợ cho mỗi hộ xây dựng 1 hồ chứa nước khoảng 30m3 để sinh hoạt và tưới rau màu, song do chưa có kinh phí nên chưa thực hiện được.

“Trước tình trạng khô hạn đến sớm, huyện chỉ đạo các ngành chức năng thực hiện các giải pháp chủ động đối phó với hạn. Về lâu dài, huyện tiếp tục đầu tư giai đoạn 2, hệ thống cung cấp nước sinh hoạt cho 6.000 dân trên đảo Lớn. Huy động các tổ chức, doanh nghiệp hỗ trợ đầu tư hệ thống xử lý nước mặn thành nước ngọt, xây dựng hồ chứa nước để thu gom nước mưa dọc các triền núi phục vụ sản xuất, sinh hoạt và phát triển du lịch”, ông Nguyễn Thanh-Chủ tịch UBND huyện Lý Sơn cho biết.

Bài, ảnh: MAI HẠ