‘Vương quốc tỏi’ Lý Sơn thu 2.200 tấn mỗi vụ

Với diện tích 310 ha, mỗi vụ, huyện đảo Lý Sơn thu hoạch 2.200 tấn tỏi tươi, mang về thu nhập 100-150 triệu đồng một sào.
Huyện đảo Lý Sơn nằm phía Đông Bắc tỉnh Quảng Ngãi, cách cảng Sa Kỳ khoảng 15 hải lý. Với diện tích gần 10km2 và khoảng 22.000 cư dân, Lý Sơn không chỉ nổi tiếng bởi vẻ đẹp thiên nhiên mà còn được mệnh danh là “vương quốc hành tỏi”. Ngoài nghề đi biển, hành tỏi là cây trồng mang lại thu nhập chính cho người dân trên đảo.

Những cánh đồng trồng hành, tỏi sát biển tại Lý Sơn.
Những cánh đồng trồng hành, tỏi sát biển tại Lý Sơn.

Ngay sát những bờ biển vắng lặng, hoang sơ là những cánh đồng tỏi, hành xanh mướt. Vào tháng 5, vụ thu hoạch tỏi Lý Sơn đã kết thúc, người dân lại tất bật chuẩn bị làm đất trồng hành. Màu trắng của nắng, của cát lẫn vào với màu trắng của những mẻ tỏi trên sân phơi là hình ảnh quen thuộc du khách có thể thấy khi đến mảnh đất đầy nắng gió này.

Theo người dân Lý Sơn, tỏi khô sẽ được giá hơn tỏi tươi. Giá bán tỏi tươi tại ruộng từ 50.000 đến 60.000 đồng mỗi kg trong khi tỏi khô được giá 80.000-90.000 đồng, thời kỳ cao điểm có thể lên tới 150.000 đồng. Toàn huyện đảo có khoảng trên 310 ha xuống giống tỏi, thu hoạch trên 2.200 tấn tỏi tươi.

Vụ thu hoạch tỏi thường bắt đầu từ tháng 2 Âm lịch hàng năm. Người dân lựa những cây tỏi già, chắc củ để thu hoạch trước. Những cây non hơn tiếp tục được chăm sóc để củ chắc hơn và thu hoạch rải rác trong 1-2 tháng.

Tỏi Lý Sơn củ nhỏ, tròn, mùi thơm đậm đà, vị ngọt dịu.
Tỏi Lý Sơn củ nhỏ, tròn, mùi thơm đậm đà, vị ngọt dịu.

Hàng năm, người Lý Sơn thường trồng tỏi từ cuối tháng 9, đầu tháng 10 Âm lịch – thời điểm bắt đầu mùa mưa hàng năm. Người dân lấy cát phủ lên trên lớp đất nâu đỏ đặc trưng để giữ ẩm cho cây trồng đồng thời kết hợp bón lót luôn bằng phân chuồng.

Những nhánh tỏi, hành sẽ được vùi trong hàng rãnh đào sẵn, chăm sóc, làm cỏ bằng tay, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật mà chỉ bón thêm phân chuồng hoai mục và NPK. Nước tưới tiêu lấy từ nguồn nước ngầm trên đảo, theo các đường ống tới hệ thống phun mưa tự động.

Tỏi Lý Sơn thơm, cay nồng nhưng khi chế biến lại ngọt dịu chính là món quà kết tinh từ sự mặn mòi của biển và giọt mồ hôi của những con người cần lao nơi đầu sóng ngọn gió. So với các loại tỏi thường, tỏi Lý Sơn có bộ rễ lớn do sinh trưởng trên đất cát, cùi rễ nhô hẳn lên. Tỏi phơi dưới 20 nắng sẽ trở thành tỏi khô và được nhiều gia đình tích trữ chờ cận Tết mới bán ra. Trung bình, mỗi sào tỏi có thể mang về 100-150 triệu đồng.

Hạ Vũ

Làm thế nào để ngăn chặn tỏi Lý Sơn bị làm “nhái”?

Người dân trồng tỏi ở huyện Lý Sơn (Quảng Ngãi) đang bắt đầu vào vụ mùa thu hoạch. Theo Hiệp hội Kinh doanh và chế biến hành tỏi Lý Sơn, năm nay huyện đảo trồng khoảng 310ha tỏi, sản lượng khoảng 1.800 – 2.000 tấn. Dự kiến, mỗi sào tỏi cho thu khoảng hơn 400kg, tăng khoảng 30% năng suất so với những năm trước.

Hiện, giá tỏi đầu vụ cũng cao hơn mọi năm: Tỏi tươi 50.000 – 70.000 đồng/kg, tỏi khô 150.000 – 170.000 đồng/kg.

Người dân huyện đảo Lý Sơn chăm sóc ruộng tỏi.
Người dân huyện đảo Lý Sơn chăm sóc ruộng tỏi.

“Các niên vụ trước, 1kg tỏi tươi chỉ có giá từ 10.000 – 20.000 đồng/kg. Năm nay giá cao như vậy nên bà con rất phấn khởi. Nhưng chúng tôi cũng rất lo lắng vì hiện tượng tỏi Lý Sơn bị làm giả, nhái ngày càng nhiều. Hiện, phần lớn sản phẩm bà con bán ra đều do thương lái thu mua nên chưa thể kiểm soát được việc bị trà trộn, làm nhái này” – ông Nguyễn Quang Hồng – Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh và chế biến hành tỏi Lý Sơn cho hay.

Bà Lê Thị Thu, ngụ xã An Vĩnh (huyện Lý Sơn) vui mừng vì tỏi năm nay vừa được mùa, vừa được giá.
Bà Lê Thị Thu, ngụ xã An Vĩnh (huyện Lý Sơn) vui mừng vì tỏi năm nay vừa được mùa, vừa được giá.

Nhiều năm qua, địa phương và người sản xuất cũng đã có nhiều biện pháp như gắn tem, logo nhãn mác để bảo vệ thương hiệu tỏi Lý Sơn nhưng cũng không thể giải quyết triệt để.

Nhiều hộ nông dân sản xuất tỏi đã tự tìm cách bảo vệ mình bằng cách kết nối với các đại lý ở các địa phương đưa sản phẩm tới tận tay người tiêu dùng chứ không qua thương lái. Anh Phạm Văn Công – chủ cơ sở sản xuất và kinh doanh hành tỏi Thành Công chia sẻ: “Ngoài gắn nhãn mác, logo, tôi cũng có phần mềm để quản lý, truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Cơ sở của tôi hợp tác với khoảng 5 đại lý trên toàn quốc để bán tỏi Lý Sơn trực tiếp cho người tiêu dùng. Người tiêu dùng có thể mua được tỏi chính hiệu Lý Sơn và có thể truy xuất được nguồn gốc rõ ràng, giá cả cũng sẽ ổn định hơn”.

Theo ông Hồng, tỉnh Quảng Ngãi đang chỉ đạo Chi cục Phát triển nông thôn Quảng Ngãi xây dựng mô hình liên kết 4 “nhà” (gồm nhà nông, nhà khoa học, nhà nước, doanh nghiệp) để phát triển cây tỏi Lý Sơn. “Xây dựng được mô hình như vậy, chắc chắn giá trị của củ tỏi Lý Sơn sẽ tăng lên rất nhiều, tránh bị trà trộn, làm nhái” – ông Hồng cho hay.

Theo Dân Việt

Tỏi Lý Sơn vào bờ, trồng 2 sào lãi 30 triệu đồng

Vùng đất cát ven biển ở xã Bình Thạnh, Bình Sơn (Quảng Ngãi) đang được mở rộng diện tích trồng giống tỏi Lý Sơn, loại cây vốn được ví là “vàng trắng” của người dân đất đảo. Được trồng ở đây, tỏi không những tốt tươi, mà còn có giá cao, nông dân trồng thu lãi tới 30 triệu đồng.

Dù thời tiết vụ trồng 2017 khá bất lợi, nhưng tỏi trồng vẫn phát triển tốt.
Dù thời tiết vụ trồng 2017 khá bất lợi, nhưng tỏi trồng vẫn phát triển tốt.

Không chỉ phát triển tốt, hương vị củ thơm ngon mà hiệu quả kinh tế mang lại cao hơn gấp nhiều lần so với cây màu. Vì vậy chính quyền Bình Sơn đang tiếp tục hỗ trợ đầu tư để khuyến khích các hộ dân, đặc biệt là vùng đất cát ven biển ở xã Bình Thạnh mở rộng diện tích trồng giống tỏi Lý Sơn, loại cây vốn được ví là “vàng trắng” của người dân đất đảo

Cùng với bà Võ Thị Hiệu, cán bộ phòng nông nghiệp Bình Sơn, chúng tôi đến thăm ruộng tỏi của ông Huỳnh Là (68 tuổi), ở tại vùng cát thôn Trung An, xã Bình Thạnh – một trong những người đi tiên phong trong việc tham gia đưa cây tỏi Lý Sơn về trồng tại đây.

Một góc ruộng tỏi của ông Là.​
Một góc ruộng tỏi của ông Là.​

Dưới ánh nắng trưa khá gay gắt của đầu mùa hạ, đám ruộng tỏi đang trong giai đoạn cuối của việc củ, với diện tích khoảng 2 sào (500m2/sào), nằm lọt thỏm giữa bãi cát mênh mông vẫn khoe màu xanh mướt.Giọng ông Là đầy phấn khởi: “Khoảng 1 tháng nữa là có thể thu hoạch, với năng suất dự kiến sẽ tăng gấp 1,5 lần so với vụ trước. Dù đã có người đến hỏi mua nhưng tôi không bán, mà sẽ giữ lại toàn bộ số tỏi thu của vụ này làm giống mở rộng diện tích trồng trong vụ năm đến”.

Tỏi Lý Sơn được trồng tại xã BìnhThạnh, Bình Sơn (Quảng Ngãi).
Tỏi Lý Sơn được trồng tại xã BìnhThạnh, Bình Sơn (Quảng Ngãi).

Theo ông Là thì từ bao đời qua, do đặc thù nằm gần biển nên phần lớn đất sản xuất nơi đây là cát pha một ít đất thịt. Vì vậy cây trồng chủ yếu là màu, như: Đậu, mè…Tuy nhiên do đất ít màu mỡ nên hiệu quả kinh tế mang lại khá thấp. Chính vì vậy vào đầu năm 2016 vừa qua, khi được cán bộ phòng nông nghiệp đề nghị tham gia mô hình trồng giống tỏi Lý Sơn thí điểm, ông Là đã đồng ý, với diện tích trồng là 2 sào.Nhờ chăm sóc kĩ và đúng theo hướng dẫn, diện tích tỏi trồng phát triển tốt và cho năng suất khá. “Với số tỏi thu được của vụ năm 2016 là 6,5 tạ tỏi khô/2 sào, giá bán là 110.000 đồng/kg, sau khi trừ các khoản chi phí, lợi nhuận thu về từ tỏi hơn 30 triệu đồng, tương đương với 300 triệu đồng/ha; cao hơn gấp hàng chục lần so với trồng cây mè, đậu. Riêng vụ năm nay, tuy thời tiết khá bất lợi nhưng dự kiến tỏi củ thu hoạch sẽ đạt cao hơn vụ trước”, ông Là bày tỏ.

Trao đổi với phóng viên báo Dân Việt, bà Võ Thị Hiệu, cán bộ phòng nông nghiệp huyện Bình Sơn, người đảm nhận theo dõi mô hình này tâm sự: ” Dù mới đưa về trồng, thế nhưng qua vụ 2016 vừa rồi; đồng thời dự kiến năng suất thu hoạch đầy khả quan của vụ năm nay, có thể thấy cây tỏi khá thích hợp với vùng đất mới, mà đặc biệt là vùng đất cát xã Bình Thạnh. Và qua so sánh thì chất lượng củ tỏi trồng tại đây có hương vị thơm ngon không kém gì được trồng tại đảo Lý Sơn”.

Bà Hiệu, cán bộ phòng nông nghiệp Bình Sơn cùng ông Là kiểm tra ruộng tỏi trồng.
Bà Hiệu, cán bộ phòng nông nghiệp Bình Sơn cùng ông Là kiểm tra ruộng tỏi trồng.

Ông Nguyễn Quang Trung, Phó chủ tịch UBND huyện Bình Sơn, cho biết: “Từ thành công và hiệu quả kinh tế mang lại khá cao của cây tỏi, chính quyền Bình Sơn sẽ tiếp tục hỗ trợ đầu tư để khuyến khích các hộ dân, đặc biệt là vùng đất cát ven biển ở xã Bình Thạnh mở rộng diện tích trồng loại cây này”.

Theo Dân Việt

Mang giống tỏi Lý Sơn về trồng, thu 300 triệu đồng/ha

Mô hình trồng tỏi Lý Sơn trên đất cát của huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi đã bước đầu thành công, đem lại hiệu quả khá cao; người nông dân có thể thu lãi tới 30 triệu đồng với khoảng 1.000 m2/vụ mùa. Từ 1.000 m2 mô hình trồng thí điểm của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bình Sơn, hiện nay người dân vùng đất cát ven biển ở xã Bình Thành, Bình Sơn đang mở rộng diện tích trồng giống tỏi Lý Sơn, vốn là loại cây được xem như “vàng trắng” của dân đất đảo.
toi-binh-son
Đưa về đất liền, tỏi Lý Sơn không những tốt tươi, mà còn có giá cao, giúp người dân có thể “cảm hóa” từ vùng đất cát bỏ hoang thành những diện tích tỏi thu nhập cao.

Chị Võ Thị Hiệu, cán bộ Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bình Sơn cho biết, tỏi Lý Sơn được trồng ở đây không chỉ phát triển tốt, hương vị củ thơm ngon, mà hiệu quả kinh tế mang lại cao hơn gấp nhiều lần so với cây màu.

Hộ ông Huỳnh Là được Phòng Nông nghiệp huyện Bình Sơn chọn làm thí điểm trồng 1.000 m2. Trước đây, cánh đồng này chủ yếu được người dân canh tác trồng các giống cây hoa màu như đậu phộng, mè, khoai lang. Tuy nhiên, hiệu quả thấp. Cũng nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật trong khâu chăm sóc nên cây tỏi ít bị sâu bệnh, cho củ sai được người dân đánh giá cao, chọn nó làm cây chủ lực để cải thiện thu nhập.

Theo ông Huỳnh Là, trồng tỏi có đầu ra sản phẩm, kỹ thuật canh tác dễ và không dùng thuốc trừ sâu mà tỏi vẫn phát triển mạnh. Hơn nữa người dân có thể trồng từ 2 – 3 tháng là thu hoạch bán lấy củ non và thân tỏi (tỏi ngồng) hoặc đợi đến 4 tháng nuôi lấy củ tỏi.

Năm 2016, hộ ông Huỳnh Là trồng thí điểm và thu được 6,5 tạ tỏi khô, giá bán là 110.000 đồng/kg, sau khi trừ các khoản chi phí, lợi nhuận thu về từ tỏi hơn 30 triệu đồng, tương đương với 300 triệu đồng/ha; cao hơn gấp hàng chục lần so với trồng cây mè, đậu. Đến vụ mùa 2017 này, dù tỏi chỉ còn 1 tháng nữa thu hoạch nhưng hiện vườn tỏi của ông Huỳnh Là vẫn xanh mướt nằm giữa bãi cát mênh mông của vùng đất ven biển.

Ông Huỳnh Là cho biết: “Khoảng 1 tháng nữa là có thể thu hoạch, với năng suất dự kiến sẽ tăng gấp 1,5 lần so với vụ trước. Dù đã có người đến hỏi mua nhưng tôi không bán, mà sẽ giữ lại toàn bộ số tỏi thu của vụ này làm giống mở rộng diện tích trồng trong vụ năm đến”.

Từ thành công của mô hình trồng tỏi trên đất cát tại xã Bình Thạnh, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện đã triển khai nhân rộng mô hình ra các xã khác trên địa bàn, nâng tổng diện tích trồng tỏi lên gần 5 ha.

Dù mới đưa về trồng, nhưng qua vụ 2016 vừa rồi; đồng thời dự kiến năng suất thu hoạch đầy khả quan của vụ năm nay, có thể thấy cây tỏi khá thích hợp với vùng đất mới, mà đặc biệt là vùng đất cát xã Bình Thạnh. Vì vậy chính quyền Bình Sơn đang tiếp tục hỗ trợ đầu tư để khuyến khích các hộ dân, đặc biệt là vùng đất cát ven biển ở xã Bình Thạnh mở rộng diện tích trồng giống tỏi Lý Sơn.

Sỹ Thắng (TTXVN)

Tỏi Lý Sơn sẽ có mã có mã code, kiểm tra được hàng giả

Tỏi Lý Sơn – một nông sản nổi tiếng – sắp tới sẽ được phân biệt với hàng giả qua kiểm tra bằng điện thoại.
toi-ly-son-kiem-tra-bang-ma-code
Các sản phẩm tỏi Lý Sơn sẽ được in nhãn hiệu, logo, tem chống giả. Người tiêu dùng chỉ cần dùng điện thoại soi vào mã code sẽ biết tỏi đó của hộ dân nào.

Mỗi năm, người dân huyện đảo Lý Sơn trồng khoảng 300 ha tỏi với sản lượng khoảng 1.800 tấn. Tuy nhiên, hiện nay, rất nhiều nơi quảng cáo bán tỏi Lý Sơn, người tiêu dùng không thể phân biệt được đâu là thật, đâu là giả.

Theo VTV

Đảo Lý Sơn vào mùa thu hoạch Tỏi

Sau hơn 4 tháng trồng và chăm sóc, hiện nông dân Lý Sơn bước vào mùa thu hoạch tỏi.

Sau những ngày vui xuân đón tết, nông dân Lý Sơn bắt đầu nhổ lựa những cây tỏi vừa chín tới trên ruộng tỏi trước khi thu hoạch đại trà. Tại các cánh đồng tỏi ở thôn Đông, xã An Hải, bà con đã bắt đầu thu hoạch diện tích gieo trồng cho năng suất cao.
dao-ly-son-vao-mua-thu-hoach-toi
Vụ này, người trồng tỏi khá vất vả vì thời tiết gây sâu bệnh, nhất là dòi đục thân, nhưng nhờ kinh nghiệm chăm sóc lâu đời mà hầu hết các ruộng tỏi thu hoạch bước đầu cho tỏi đều, củ to, bóng, một sào cũng được 300kg tỏi tươi, không ít ruộng tỏi cho năng suất đến 500kg/sào.

Theo VTV

“Vương quốc tỏi” vào mùa thu hoạch

Sau hơn 4 tháng củ tỏi được gửi vào lòng đất, những ruộng tỏi xanh tươi tốt bắt đầu ngả màu vàng óng, nông dân Lý Sơn bước vào mùa thu hoạch tỏi.

Sau những ngày vui xuân đón tết, nông dân Lý Sơn bắt đầu nhổ lựa những cây tỏi vừa chín tới trên ruộng tỏi trước khi thu hoạch đại trà. Tại các cánh đồng tỏi ở thôn Đông, xã An Hải, bà con đã bắt đầu thu hoạch diện tích gieo trồng cho năng suất cao. Vụ này, người trồng tỏi khá vất vả vì thời tiết gây sâu bệnh, nhất là dòi đục thân, nhưng nhờ kinh nghiệm chăm sóc lâu đời mà hầu hết các ruộng tỏi thu hoạch bước đầu cho tỏi đều, củ to, bóng, một sào cũng được 300kg tỏi tươi, không ít ruộng tỏi cho năng suất đến 500kg/sào.

Mới đầu vụ, nông dân sẽ lựa nhổ những bụi tỏi vừa chín tới. Đến tháng Hai âm lịch mới bắt đầu thu hoạch rộ.
Mới đầu vụ, nông dân sẽ lựa nhổ những bụi tỏi vừa chín tới. Đến tháng Hai âm lịch mới bắt đầu thu hoạch rộ.

Đang cặm cụi nhổ những cây tỏi vừa chín tới trong ruộng tỏi nhà mình, bà Nguyễn Thị Trường, ở thôn Đông, xã An Hải vui mừng cho biết: “Ruộng tỏi nhà tui được 2,5 sào, mới thu hoạch vài chục ký thấy tỏi được mùa hơn năm ngoái, chắc cũng được hơn 300kg/sào. Nông dân trồng tỏi vui vì tỏi được mùa lại được giá”.

Tại các cánh đồng ở thôn Đông, xã Anh Vĩnh, cùng với diện tích đang thu hoạch, nông dân đang tập trung phun nước để “thúc” tỏi ở giai đoạn cuối để thu hoạch rộ vào tháng 2 âm lịch.

Niên vụ này, gia đình bà Đặng Thị Trường, ở thôn Đông, xã An Vĩnh trồng 12 sào tỏi. Theo ước tính của bà Trường, một sào tỏi cho thu hoạch từ 400 – 500kg, với giá bán tỏi tươi thời điểm này từ 50.000 – 70.000 đồng/kg, trừ các khoản chi phí đầu tư, gia đình còn lãi khoảng hơn 10 triệu đồng/sào.

“Chuyện tỏi vào mùa thu hoạch rộ sẽ giảm giá so với đầu mùa là đương nhiên, nhưng đến thời điểm này có thể nói đây là niên vụ bội thu nhất. “Đầu xuôi đuôi lọt”, đầu năm mà được mùa tỏi là nông dân chúng tôi mừng, bởi vụ tỏi là vụ trồng chính trong năm, vợ chồng con cái đều vui”- bà Trường hồ hởi nói.

Tỏi được mùa, được giá nên người nông dân trồng tỏi ở Lý Sơn rất phấn khởi. Ở các niên vụ năm trước, 1kg tỏi tươi chỉ có giá từ 10.000 – 20.000 đồng. Niên vụ này giá tỏi tươi vừa thu hoạch về đã bán được bán 50.000 – 70.000 đồng, tỏi khô 150.000 – 170.000 đồng/kg, tỏi một tươi có giá từ 450.000 – 500.000 đồng/kg, tỏi một khô một nắng hơn 700.000 đồng/kg,…

Ông Lê Văn Ninh- Phó Chủ tịch UBND huyện Lý Sơn cho biết, niên vụ này, toàn huyện xuống giống 310 ha tỏi. Dự kiến sản lượng đạt 60 – 67 tạ/ha, tăng khoảng 30% so với niên vụ trước. Thời điểm đầu vụ cũng xảy ra sâu bệnh, nhưng về sau thời tiết thuận lợi hơn cùng với sự nỗ lực vượt khó của bà con, năm nay tỏi được mùa hơn năm ngoái.

Mùa tỏi Lý Sơn bắt đầu trồng từ tháng Mười, thời gian trồng và thu hoạch kéo dài khoảng 6 tháng.
Mùa tỏi Lý Sơn bắt đầu trồng từ tháng Mười, thời gian trồng và thu hoạch kéo dài khoảng 6 tháng.

Cũng theo ông Ninh, thời gian tới, trong quá trình cấp đất cho các dự án đầu tư phát triển, huyện sẽ giữ diện tích đảm bảo phát triển cây hành, tỏi là cây truyền thống chất lượng tốt của Lý Sơn. Dù phát triển lĩnh vực gì cũng phải ổn định diện tích tỏi và tập trung nâng cao chất lượng. Huyện sẽ hợp tác nghiên cứu nâng cao sản lượng, chế biến tinh dầu tỏi phục vụ chữa bệnh.

Vài chục năm nay, tỏi, hành là cây trồng chính mang lại nguồn thu nhập chủ yếu cho người nông dân huyện đảo Lý Sơn. Mùa tỏi Lý Sơn bắt đầu trồng từ tháng mười, thời gian trồng và thu hoạch kéo dài khoảng 6 tháng.

Ngay khi lứa tỏi được nhổ lên, một lứa hành mới lại xuống giống. Nhờ những lứa hành, tỏi được mùa mà những nông dân quanh năm đội nắng, hứng gió, hứng mưa nơi đây có cuộc sống khấm khá.

Theo C. Phong (Báo Quảng Ngãi)

Chi tiền triệu để mua tỏi Lý Sơn ‘xịn’

Tỏi Lý Sơn có 2 loại: Loại tỏi thường, củ nhỏ, lớp vỏ lụa màu trắng, mỗi củ có nhiều tép nhỏ. Loại tỏi cô đơn, hay tỏi mồ côi, mỗi củ chỉ có 1 tép.
Lý Sơn là vùng đất được hình thành do quá trình hoạt động của núi lửa và bồi đắp của cát biển, san hô tạo nên. Với đặc trưng về thổ nhưỡng, khí hậu và kinh nghiệm truyền thống trồng tỏi từ bao đời, món tỏi đặc sản từ Lý Sơn mang hương vị cay nồng, ít có loại tỏi nào sánh được.

Tỏi Lý Sơn có 2 loại: loại tỏi thường, củ nhỏ, lớp vỏ lụa màu trắng, mỗi củ có nhiều tép nhỏ. Loại tỏi cô đơn, hay tỏi mồ côi, mỗi củ chỉ có 1 tép. Dù tỏi Lý Sơn không to và bắt mắt như các lại tỏi phổ biến trên thị trường, nhưng chứa hàm lượng tinh dầu cao, tốt cho sức khỏe của người sử dụng. Tỏi có thể dùng để chữa bệnh như cảm cúm, kháng khuẩn, đau nhức khớp xương, giảm mỡ máu, bệnh dạ dày, phòng chống bệnh tim mạch, ung thư…

 Tỏi Lý Sơn củ nhỏ
Tỏi Lý Sơn củ nhỏ

Ngoài tỏi, Lý Sơn còn nổi tiếng với loại hành củ tím, màu sắc bắt mắt và không quá hăng như các loại hành khác.

Hiện nay, hành, tỏi Lý Sơn được bán tại nhiều cửa hàng, siêu thị tại các thành phố lớn, với mức giá:

– Hành tím Lý Sơn, giá dao động từ 60.000 đến 90.000 đồng/kg

– Tỏi Lý Sơn loại thường, giá bán từ 200.000 – 250.000 đồng/kg

– Tỏi cô đơn Lý Sơn, là loại tỏi có số lượng hạn chế, nên thường được bán theo đơn đặt hàng, với giá từ 1,2 đến 1,8 triệu đồng/kg.

Mời bạn xem clip tư vấn của chị Thu Hà (chủ cửa hàng đặc sản Lý Sơn tại phố Đại La, Hà Nội) để biết cách phân biệt hành, tỏi Lý Sơn “xịn”:

“Vua tỏi” Lý Sơn Nguyễn Văn Định: Làm gì cũng phải công chính, có tâm

Gặp “Vua tỏi” Lý Sơn Nguyễn Văn Định vào những ngày đầu xuân 2017, bằng chất giọng xứ Quảng đặc sệt, vẻ mộc mạc hào sảng của dân miền biển, chàng hiệp sĩ tỏi say sưa kể về hành trình tạo dựng thương hiệu, mang lại nguồn sống ổn định cho biết bao mảnh đời cơ cực, và nỗi lo làm sao giữ được chất lượng, để tỏi Lý Sơn có thể chinh phục khắp năm châu…
vua-toi-ly-son
Tốt nghiệp đại học Bách khoa Đà Nẵng, được nhận vào làm ở công ty dịch vụ kỹ thuật dầu khí PTSC (Quảng Ngãi) với mức lương ổn định là niềm mơ của bao người dân xứ đảo… vì sao anh lại quyết định khởi nghiệp với nghề kinh doanh tỏi, khi trong túi chỉ vỏn vẹn 60 triệu đồng tích lũy từ lương?

Thật sự đó là cơ duyên. Được nhận vô công ty dầu khí, trong quá trình làm việc, tôi thấy có một số anh em làm chung mỗi dịp xuân về đều đặt hàng tỏi Lý Sơn từ 50 đến 80 ký về quê để làm quà biếu gia đình, hàng xóm. Biết tôi là dân xứ đảo, anh em nhờ mình mua dùm, bưng dùm thôi.

Thế là mỗi cái Tết, má tôi lại gom góp thu mua từ bà con 200 đến 300 ký. Má mua 53 ngàn/kg, bán 55 ngàn/kg, chỉ lấy tiền vận chuyển xe đò, chủ yếu giúp mọi người. Càng lúc khách nhờ mua càng nhiều, tôi thấy… mệt quá.

Ra Đà Nẵng thấy siêu thị Big C chưa có chỗ nào bán tỏi Lý Sơn, mỗi ngày lượng khách vào siêu thị cả ngàn người, chỉ cần bốc tỏi cũng đã tốt rồi. Tôi nghĩ miết tại sao mình không làm tỏi?

Ban đầu đơn giản mua 55.000 đồng/kg, bán 65.000 đồng/kg, mỗi đợt cũng được lời 200.000- 300.000 đồng, tình thương mến thương. Dần dần số lượng mua tăng lên, tôi xin giấy phép nghỉ 15 ngày về quê tìm hiểu tỏi Lý Sơn.

Người dân đảo chỉ sống bằng hai nghề, nghề đi biển và nghề trồng hành tỏi. Nhưng sau sự cố Formosa, cá biển rớt giá thê thảm, bà con chỉ còn trông cậy vào cây tỏi. Mùa mưa không nói, mùa nắng chỉ có nước mạch tưới nhỏ giọt thôi, trồng tỏi cơ cực lắm mà bán rẻ bèo. Nhiều gia đình trồng hành tỏi thu hoạch trước Tết, nhưng giá rớt thê thảm nên phải cất trên gác, sau Tết mới lấy ra bán vài trăm ký cũng chỉ đủ tiền cho con học một tháng!

Nhiều hôm ra chợ, thấy bà con sáng sớm rao bán 30.000 đồng/kg, nhưng chiều về ế quá người mua trả có 20.000 đồng/kg cũng phải bán, vì chở về còn cực hơn! Tiểu thương ép dân, không có chuyên môn nghiệp vụ, người mua cũng ép giá, tôi thấy thương người dân lắm.

Từ nhỏ tôi đã biết kiếm tiền phụ giúp gia đình. Sáng đi học, chiều về bắt ốc cừ, ốc gạo về bán mỗi ký cũng được một, hai ngàn đồng. Tôi nghĩ nếu mình có trình độ, làm thương hiệu tốt, tỏi trồng chất lượng, giá sẽ lên, nhất là khi Big C lấy số lượng lớn. Tại sao không làm tỏi để giúp bản thân, tạo ra giá trị cho cây tỏi quê nhà, để cứu biết bao gia đình nông dân vất vả một nắng hai sương. Nghĩ sao làm vậy, tính tôi là thế.

Khởi đầu với chiếc xe máy rong ruổi khắp các hang cùng ngõ hẻm rao bán tỏi, anh đã phải vượt qua rất nhiều cơ cực, cả những thủ tục phiền hà và sự ngăn cản của gia đình?

Khó khăn nhất là ngày đầu khởi nghiệp. Đang đi làm dầu khí lại tập tành bán dạo tỏi, lúc được lúc không, bạn bè người thân phản đối rất nhiều. Ngay cả mẹ cũng trách tôi học hành đàng hoàng, đang sướng không chịu lại đi bán tỏi! Những ngày chở xe máy đi bán dạo tâm trạng lắm, bán được thì mừng, bán không được buồn, bị người ta nhìn miết. Khi bán số lượng lớn, lại khó khăn bỡ ngỡ từ bao bì, nhãn mác, chất lượng sản phẩm.

Khi lập công ty cũng vất vả vô cùng bởi chuyện giấy tờ thủ tục, để duyệt cái tên cũng bị hành tới bến. Lúc đó Hiệp hội sản xuất và tiêu thụ hành tỏi Lý Sơn cũng ra đời, nhưng tôi xin hoài người ta không cho vào hội. Rút cục mình phải khởi nghiệp công ty ở Đà Nẵng, lấy tên Công ty Hải đảo Lý Sơn. Một thời gian dài mình vừa làm giám đốc, vừa bốc vác, thu ngân, kiêm luôn thu mua… Mấy tháng sau mới xin được giấy tờ thành lập công ty.

Thuyết phục được Big C chịu bán tỏi Lý Sơn đã khó, nhưng ban đầu mỗi tháng họ chỉ lấy vài kg, tôi thấy… chết rồi! Mấy tháng sau họ tăng lên 20-30 kg, đến tháng thứ 4 mới lấy 500 kg, vì thấy mình cung cấp ổn định. Lúc đó mới dám thuê sinh viên Đà Nẵng làm việc theo mùa vụ, khi hết mùa thì thôi, rồi mở vài cửa hàng giới thiệu sản phẩm cho biết tỏi Lý Sơn.

Cuối năm 2014, tôi mới chính thức được tham gia vào Hiệp hội sản xuất và thu mua hành tỏi Lý Sơn, rồi được bầu làm phó chủ tịch hiệp hội. Thấy mình làm tỏi tâm huyết mà không đăng ký được thương hiệu, muốn quảng bá cũng rất khó, chưa kể người ta làm giả rất nhiều, anh em khuyên tôi nên ra Hà Nội để làm thủ tục đăng ký ở Cục Sở hữu trí tuệ. Lại vất vả một lần nữa với thủ tục giấy tờ, mất 18 tháng ròng rã, cái tên “Vua tỏi” đã được chấp nhận.

Xuất thân là dân Bách khoa, suy nghĩ nào đã giúp anh nghĩ ra cái tên thương hiệu độc đáo ấy, và chỉ trong một thời gian ngắn đã lan tỏa nó khắp mọi miền đất nước?

Khi đăng ký độc quyền cho cái tên “Vua tỏi”, nhiều người cũng hỏi tôi câu đó. Tôi nói mình tự nghĩ thôi, đâu có thuê ai. Từng làm việc ở công ty dầu khí với người nước ngoài, tôi hiểu phải làm chất lượng, đúng xuất xứ mới thành công. Giả một lần, đâu có giả được mãi, nên rất ý thức về thương hiệu. Thực sự cũng là may mắn thôi, tất cả đều là tự phát, tự làm, tự suy nghĩ, tự tâm, không ai chỉ dẫn cả.

Trong quá trình kinh doanh, tham gia các diễn đàn kinh tế, tôi hiểu để thu gom được số lượng lớn, đưa sản phẩm ra xuất khẩu phải chọn được cái tên khác biệt. Ban đầu tôi định chọn thương hiệu “Hiệp sĩ tỏi”, vì việc làm này giúp dân đảo rất lớn, khi đưa tỏi của các cô bác làm ra nằm trên kệ siêu thị. Nghĩ qua nghĩ lại, cơ duyên dẫn đến cái tên “Vua tỏi” có ý nghĩa hơn, tôi đăng ký độc quyền liền.

Gọi là “Vua tỏi”, bởi tỏi Lý Sơn có mùi vị thơm, cay dịu, ngọt nồng hơn củ tỏi được trồng ở những vùng đất khác, dù ăn nhiều cũng không bao giờ có mùi hôi. Đảo Lý Sơn kế thừa một dải đất núi lửa từ hàng triệu năm trước, lượng chất dinh dưỡng cao. Ngày trước, tỏi cô đơn không ai mua, vì đó là tỏi mất mùa, tỏi khằn. Khằn lại nên chỉ còn một tép thôi.

Chất lượng, hàm lượng dinh dưỡng của tỏi cô đơn Lý Sơn đã được Viện nghiên cứu cây trồng Việt Nam xác định rõ ràng, chính quyền huyện đảo Lý Sơn cũng mong muốn phát triển tỏi cô đơn sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ ngày càng mạnh, nâng tầm giá trị lên cao hơn. Muốn thế, phải cơ cấu lại, nghiên cứu, khảo sát, trồng thực nghiệm, để nhân rộng mô hình cho nhiều người dân trên đảo.

Định hướng phát triển của huyện đảo Lý Sơn cũng là tâm nguyện của tôi, để mang lại giá trị thương mại cao hơn cho tỏi. Muốn làm được phải thay đổi cách làm việc của người dân, vì người dân quen thói canh tác cũ. Để thay đổi hẳn quy trình sản xuất không thể nói ngày một ngày hai, mà phải bằng phương án cụ thể, rõ ràng.

Để bảo đảm một quy trình hữu cơ khép kín cho tỏi, anh đang triển khai trồng 30 héc ta ở Mộ Đức, tạo thêm những vùng đất vệ tinh cho thương hiệu “Vua tỏi”?

Huyện Lý Sơn quỹ đất không còn nhiều, mà nhu cầu thị trường về tỏi hữu cơ xuất khẩu đang cực kỳ lớn, đặc biệt thị trường Mỹ. Tôi đang triển khai trồng theo phương pháp vi sinh 30 héc ta ở Mộ Đức, cũng phải kêu gọi đầu tư, vì một mình làm không nổi.

Sau khi nghiên cứu về thổ nhưỡng, xác nghiệm mẫu đất ở Mộ Đức sâu xuống 40 phân, ngoài mặt nước biển sâu cách 300 mét, thấy hoàn toàn giống độ PH của đất ở Lý Sơn. Đây là vùng đất dự phòng, chỉ trồng dương, mình ủi đất, đào gốc dương ra làm hữu cơ 100%. Nhưng chỉ một đợt gió thổi qua là hành tỏi quắt lá, hư lá. Mình phải làm sâu xuống 40 phân mới bảo đảm độ ẩm cho đất. Được UBND huyện Mộ Đức ủng hộ nhiệt tình, nếu làm được, mô hình này sẽ có thêm một vệ tinh cho Quảng Ngãi.

Quảng Ngãi không cần trồng rau ăn lá, chỉ cần cơn gió lào lắc qua vàng hết lá. Rau phải lên vùng núi trồng như Đà Lạt, Lâm Đồng. Vậy cây gì ưu việt nhất cho vùng đất từ Bình Sơn tới Mộ Đức? Phải trồng cây có củ như tỏi, hành, khoai lang, củ từ, củ cải. Còn trồng cây lấy lá, lấy quả là thất bại, không hợp thổ nhưỡng, làm nhà màng cũng vô ích.

Nhưng “Vua tỏi” cũng đang bị ăn cắp thương hiệu, làm giả rất nhiều?

Tôi đang định kiện đó. Tỏi Lý Sơn giống tỏi Ninh Hòa đến 90%, ngay cả người trồng tỏi cũng khó mà phân biệt được. Người ta làm giả thương hiệu “Vua tỏi” Lý Sơn nhiều quá. Hiệp hội phải thay đổi cách làm mới chống lại được hàng giả. Tôi mong muốn chính quyền phải nhảy vào cuộc, việc chống hàng giả phải được người dân giám sát. Công ty “Vua tỏi” mua tem lấy tên của hiệp hội, may ra mới chống được hàng giả.

Hiện những mặt hàng tỏi nào được người nước ngoài ưa chuộng nhất?

Các mặt hàng đang được ưa chuộng hiện nay là tỏi đen, rượu tỏi, tỏi chua ngọt, tỏi tươi. Tỏi chua ngọt bán chạy trong Coop Max, Big C, xuất khẩu các nước châu Âu vì khử được những tạp chất khi trồng. Chủ yếu xuất khẩu tỏi tươi nhưng lời không bao nhiêu, vì xuất trung gian thôi chứ chưa xuất trực tiếp. Ngoài ra còn có kim chi tỏi, mực cơm rim, ớt tiêu Sơn Hà. Tôi đang đầu tư để tiếp tục có thêm dòng sản phẩm mới như đậu phộng Lý Sơn, Mộ Đức, dầu mè Lý Sơn… kết hợp mấy lò đường phèn, đường phổi.

7 năm theo đuổi nghiệp kinh doanh tỏi, điều gì khiến anh lo lắng nhất?

Tỏi Lý Sơn cũng như bao sản phẩm nông nghiệp khác của Việt Nam đang đứng trước vấn nạn thực phẩm bẩn. Tự trồng mới dám ăn, còn ra chợ mua là tự lừa khách hàng, tự lừa mình. Cách canh tác truyền thống cũ kỹ, người dân sử dụng phân vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật không kiểm soát. Nhiều cánh đồng tỏi chỉ đi qua cũng ngửi thấy mùi thuốc xịt nồng nặc. Tôi muốn xuất khẩu đi Thái Lan, Hàn Quốc, Mỹ mà chất lượng chưa bảo đảm về vệ sinh an toàn thực phẩm nên đâu có dám ký hợp đồng.

Thực sự sau chuyến xuất khẩu đầu tiên 80 tấn qua trung gian, nhiều người cho rằng đó là thành công, nhưng… một lần một, không có lần thứ hai, vì dư lượng thuốc bảo vệ thực vật lớn, không đủ chất lượng xuất khẩu. Ngay nguồn nước cũng bị ô nhiễm, bệnh ung thư ở Lý Sơn ngày càng nhiều. Nhiều hộ còn phải đem nước từ đất liền ra, nếu không cải tạo thì 10 năm sau Lý Sơn bị nhiễm độc hết.

Hơn lúc nào hết, người dân phải tự cứu mình. Sản lượng mỗi năm của huyện đảo Lý Sơn là 1.800 tấn tỏi, công ty tôi thu mua khoảng 600 tấn, chiếm 1/3 thị trường tỏi Lý Sơn, còn khoảng 300 tấn bà con để lại làm giống. Để nâng cao giá trị tỏi, không còn cách nào khác là làm hữu cơ, vi sinh, đầu tư nhà máy sản xuất phân vi sinh, kho bảo vệ giống ngay tại đảo, sẽ làm thay đổi bộ mặt của nông nghiệp. Công ty tôi khuyến khích bà con chỉ cần trồng sạch sẽ bao tiêu hết. Thậm chí công ty phải mang kỹ sư về nghiên cứu đất, giống giúp bà con, nhưng bà con đa số ít học, lại quen thói canh tác cũ nên rất khó thay đổi. Cho nước phun sương, nhỏ giọt không giải quyết được gì, phải thay đổi cả quy trình trồng tỏi, vì đất và nước nhiễm độc hết rồi.

Có một điều tôi rất khoái chí là khi thấy anh bí thư huyện đảo trẻ có tâm huyết, muốn xây dựng lại. Chưa có đời bí thư nào như ông Vy, bắt người dân gom hết vỏ chai thuốc trừ sâu để tiêu hủy, 10 giờ đêm giao thừa còn lặn lội đi tìm hiểu rác chạy đi đâu? Chính quyền và người dân phải cùng có tâm huyết, có lửa mới cải tạo được.

Vậy trong kinh doanh, anh coi trọng điều gì nhất?

Đầu tiên là phải có tâm, mình ăn được hãy bán cho khách, có như vậy kinh doanh mới bền vững. Phải làm sạch, làm theo tiêu chuẩn nước ngoài, đừng buôn bán chụp giật cho dù có tiền đó nhưng cũng cảm thấy mệt mỏi. Là “Vua tỏi” mà không thay đổi liên tục cũng chết thôi. Đây là những lời nói từ tâm linh, thật nhất của tôi. Tôi nói đây là nói cho tôi, cho gia đình tôi, cho con tôi đó. Nếu không con tôi chết thì sao? Dù biết nói ra làm ăn sẽ thua lỗ, thiệt thòi, nhưng vẫn phải nói vì lương tâm mình buộc phải như vậy. Làm gì cũng phải công chính, có tâm.

Tôi sinh đẻ ở Lý Sơn, cha tôi và bác tôi là ngư dân nổi tiếng. Bác tôi chết vì nghề cá bị rẻ rúng, phải qua nước bạn lặn kiếm hải sâm. Cha tôi mấy hôm nay theo chân bác tôi cũng mất tích rồi, mình đang đau đầu vì lo cho cha. Nghề đánh bắt hải sản bị Formosa làm cho tan hoang hết rồi, chỉ còn trông chờ vào cây tỏi và phát triển du lịch.

Bây giờ mà còn nghiên cứu gì nữa, chỉ cần thay đổi cách canh tác thôi, quy trình hữu cơ có sẵn rồi. Nếu chính quyền hỗ trợ 20 – 30% cho nông dân thay đổi cách làm lần lần sẽ thành công. Quan trọng mình có chịu làm hay không thôi.

Theo Kim Yến

Cuộc “di cư” của tỏi

Ông Võ Ái Nhân, quê xã An Bình (Lý Sơn), đã sống và trồng tỏi ở xã Ninh Phước, thị xã Ninh Hòa (Khánh Hòa) hơn 20 năm bảo rằng, người Lý Sơn ý thức được việc đất đảo hạn hẹp sẽ không phát triển được đặc sản tỏi Lý Sơn, đã ra đi tìm vùng đất mới trồng tỏi từ 35 năm về trước.

Cuộc ra đi ấy của người Lý Sơn đã thay đổi những vùng đất cằn cỗi của Khánh Hòa. Tất cả như một câu chuyện cổ tích.

Chuyện người “khai sinh” tỏi Khánh Hòa

Ở tuổi 55, ông Nhân bảo trí nhớ cũng giảm sút nhiều, nhưng những chuyến đi tìm vùng đất trồng tỏi thời ông mới 20 tuổi thì không thể nào quên được. Năm 1985 là thời điểm những người dân Lý Sơn tiên phong đi tìm vùng đất mới trồng tỏi, trong đó có ông Nhân. Họ đã vào Nam, ra Bắc tìm một vùng đất có thổ nhưỡng giống như ở Lý Sơn. Tính dọc bờ biển từ Quảng Bình vào đến tận mũi Cà Mau, người Lý Sơn lùng sục nhiều năm, nhưng đành “phủi tay” trở về.

Cây tỏi Lý Sơn bén duyên, làm thay đổi vùng đất duyên hải tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: Trần Mai
Cây tỏi Lý Sơn bén duyên, làm thay đổi vùng đất duyên hải tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: Trần Mai

Thời đó, những người như ông Nhân chia làm nhiều tốp, ghé chỗ nào là xem kỹ thổ nhưỡng rồi đào một vũng đất lên xem như dân “tăm” vàng. Thấy chất đất không giống quê mình lại tiếp tục đi chứ không ai ở lại lâu. “Đó cũng chính là nguyên nhân mà người Lý Sơn thất bại trong những chuyến chinh Nam, phục Bắc tìm đất trồng tỏi”, ông Nhân đúc kết.

Nhiều người đã bỏ cuộc. Những cái tên như Phục, Hoàng, Trọng, Bé… ra đi cùng ông Nhân đã không trở về lại Lý Sơn mà ở vùng đất nào đó làm nghề khác, đến giờ này ông Nhân cũng không có thông tin. Còn ông Nhân, sau khi chán chê vùng duyên hải, đã có cuộc hành trình tiến lên Tây Nguyên. Bảy năm, trải qua nhiều công việc khác nhau, có lúc loay hoay với một số cây dược liệu như sâm địa, ngô tất, hà thủ ô… Nhưng rồi ông Nhân nghĩ, người Lý Sơn như ông ra đi là để tìm nơi phát triển tỏi, nên không thể bỏ cuộc và sống an phận. Cái lý đó đã giúp ông quyết tâm đi tìm cho được “miền đất hứa”, nơi có đất cát pha vôi để trồng tỏi.

Năm 1988, trong một lần tình cờ, ông Nhân có dịp ghé xã biển Ninh Phước (thị xã Ninh Hòa), ông nhận ra đó là vùng đất mình tìm kiếm bấy lâu. Nơi đây, mưa nhiều, nắng không đến nỗi quá gay gắt, quan trọng nhất là có loại cát vôi giống ở Lý Sơn. Ông Nhân quyết định ở lại vùng đất này.

Người Lý Sơn và người bản địa sống ôn hòa, giúp đỡ nhau. Ảnh: T.M
Người Lý Sơn và người bản địa sống ôn hòa, giúp đỡ nhau. Ảnh: T.M

Lần tình cờ ấy giúp ông Nhân ở lại Ninh Phước cho đến tận bây giờ. Với ông đó là cái duyên. Tháng 10.1988, ông Nhân mượn 500m2 đất của người dân địa phương ban lại bằng phẳng rồi đầm nện đất thử trồng tỏi. Năm đầu tiên, cây tỏi không cho củ như kỳ vọng. Ông Nhân vẫn không từ bỏ, tiếp tục về Lý Sơn lấy tỏi, hành vào tiếp tục trồng. Lần thử nghiệm thứ hai ấy đã thành công. Đưa tay chỉ về hướng nhà máy Huyndai Vinashin, nơi đầu tiên cây hành, tỏi Lý Sơn bám rễ ở đất Khánh Hòa, ông Nhân tâm sự: “Khi cây tỏi cho củ to đẹp, tôi mới ngớ người ra, trước đó tôi không phả một lớp đất thịt phía dưới lớp cát san hô nên tưới bao nhiêu nước cũng rút hết. Gặp trận gió biển thổi mạnh, cây tỏi chỉ phát triển phần lá mà không cho củ, nên mới thất bại thảm hại. Nhờ có vụ tỏi đó mà bây giờ mới có vùng tỏi bao la này”.

Khai ấp, lập làng

Từ 500m2 đó, ông Nhân bỏ ra hai cây vàng mua 2ha đất hoang khai khẩn trồng tỏi. Lúc đó, những người bản địa nghĩ ông khùng, bởi biết bao thế hệ sinh sống ở vùng đất này chỉ biết lên những chiếc ghe bám vịnh Vân Phong kiếm sống qua ngày, chẳng có ai hy vọng gì vào những triền đất bao la đến cây dại còn phải chết đứng chỉ sau một trận gió biển quật ngang. Nhưng ông Nhân đã làm thay đổi suy nghĩ của người địa phương. “Hồi đó, tôi khai hoang không kể ngày đêm. Cây dại sạch đến đâu lại cào hết lớp đất, đá tạp mang kè quanh bờ, gánh cát biển phủ lên, đầm phẳng trồng tỏi đến đó”, ông Nhân nhớ lại.

Ông Võ Ái Nhân, người đầu tiên đưa tỏi Lý Sơn vượt biển vào bám rễ ở Khánh Hòa. Ảnh: Trần Mai
Ông Võ Ái Nhân, người đầu tiên đưa tỏi Lý Sơn vượt biển vào bám rễ ở Khánh Hòa. Ảnh: Trần Mai

Sáu năm ròng rã, ông có trong tay 2ha đất sạch phẳng lỳ nối từ đường lộ ra tận bờ biển. Ông Nhân mua thêm 2ha đất hoang nữa và trở về Lý Sơn đưa người thân cùng mình mang tỏi vượt biển vào Khánh Hòa. Năm 1994, bà Nguyễn Thị Đặng (55 tuổi) và ông Võ Hoàng Vinh (41 tuổi) theo ông Nhân từ Lý Sơn vào xã Ninh Phước khai ấp, lập làng trồng tỏi.

Kể về câu chuyện người Lý Sơn vào Ninh Phước trồng tỏi, bà Đặng bảo rằng sau khi bà vào được sáu tháng thì một nhóm người tiếp theo vào. Một năm sau thì dân Lý Sơn vào đây hơn 20 người. Hơn 30ha đất hoang được khai khẩn. “Không tính chú Nhân thì từ khi tôi vào Khánh Hòa đến giờ, phải có chừng 30 cuộc di dân từ Lý Sơn vào đây trồng tỏi”, bà Đặng nói. Ngôi làng người Lý Sơn ở Ninh Phước đã được lập lên sau những chuyến di cư theo cây tỏi như thế.

Thời cao điểm nhất, có khoảng 200 ngôi nhà người Lý Sơn ở vùng đất này. Anh Đặng Minh, người từ đảo Bé (Lý Sơn) vào Ninh Phước gần 20 năm. Ông Minh là em trai của ông Đặng Hoàng Kính, người mà được dân đảo Bé gọi là “Người khai chữ cho đảo Bé”. “Ngày đó, nếu anh Kính không tâm huyết với việc dạy chữ thì cũng đi vào đây trồng tỏi như tôi rồi”, ông Minh quả quyết.

Làng người Lý Sơn nằm chen với người bản xứ, họ sống chan hòa, yêu quý nhau. Kinh nghiệm trăm năm của người Lý Sơn được truyền dạy cho người bản xứ trồng tỏi. Những cái tên Ba Năng, Hai Khỏe, Út Đáng là người Khánh Hòa trồng tỏi và trở thành tỷ phú đã minh chứng cho công lao của người Lý Sơn với vùng đất lưng tựa núi Hòn Cổ, mặt chạm vịnh Vân Phong mà cách đây 30 năm còn đói khổ. Ông Hà Luôn – Chủ tịch UBND xã Ninh Phước bảo rằng, từ bé được sinh ra, lớn lên ở vùng đất này, 70% dân số trước đây sống nhờ đánh bắt tôm cá gần bờ, số còn lại trồng lúa một vụ với buôn bán cá sống qua ngày. Từ ngày người Lý Sơn mang cây tỏi vào đây, mọi thứ đã đổi khác rất nhiều. “Tôi làm cán bộ xã, rồi chủ tịch HĐND, giờ làm chủ tịch UBND nên biết rõ. Dân ở đây có cuộc sống khấm khá phải cảm ơn người Lý Sơn rất nhiều. Chính họ là người khai khẩn vùng đất này trở nên trù phú”, ông Luôn nói.

Trần Mai