Chuyện bảo tồn

0
131

Trước nguy cơ tận diệt của các loài động thực vật cũng như hệ sinh thái thì việc thành lập các khu bảo tồn là cần thiết. Nhưng để công tác bảo tồn thành công, nó phải gắn liền với giải quyết sinh kế cho người dân trong vùng ảnh hưởng…

Theo Quyết định số 45/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn đa dạng sinh học cả nước đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 thì Quảng Ngãi thành lập 3 khu bảo tồn gồm: Khu bảo tồn biển Lý Sơn có diện tích 7.925ha, Khu bảo tồn thiên nhiên khu Tây huyện Ba Tơ diện tích 39.000ha và Khu bảo tồn Cà Đam có diện tích 1.000ha.  Trước đó, vào năm 2012, Chương trình Bảo tồn Rùa Châu Á cũng đề xuất thực hiện Đề án Phát triển trung tâm cứu hộ (TAC) và Khu bảo vệ sinh cảnh loài (SHCA) tại Quảng Ngãi.

Bảo tồn là cần thiết

Việc thành lập Khu bảo tồn biển Lý Sơn, theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Trường Thọ là “việc làm cấp thiết, nhằm kịp thời bảo vệ các hệ sinh thái và những loài sinh vật biển có giá trị kinh tế, khoa học cũng như quản lý, sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên biển; từ đó gắn kết phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, nguồn lợi theo hướng bền vững”. Quả thật, khu vực biển Lý Sơn là nơi cư trú của rất nhiều các loại rong, cỏ biển và hệ sinh thái rạn san hô với tính đa dạng sinh học cao. Tuy nhiên, việc khai thác, sử dụng tràn lan đã làm chúng bị thay đổi. Các loài sinh vật biển đứng trước nguy cơ bị tận diệt, nguồn lợi thủy sản ven bờ vì thế cũng dần suy kiệt.

Cá thể rùa Trung Bộ được tìm thấy tại xã Bình Khương.
Cá thể rùa Trung Bộ được tìm thấy tại xã Bình Khương.

Đối với Khu bảo tồn khu Tây huyện Ba Tơ thì việc thành lập lại càng cấp thiết. Lý do, khu vực này được các chuyên gia của Dự án Kfw9 (Đức) đánh giá là còn giàu các thảm thực vật nhất của cả nước. Đặc biệt, đây cũng là “nhà” của hơn 100 cá thể vọc chà vá chân xám cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm khác. Hơn nữa đây cũng là điểm giáp ranh với vùng rừng của tỉnh Bình Định và Kon Tum; hai địa phương trên đã thành lập các Khu bảo tồn thiên nhiên An Toàn (Bình Định) và Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng (Kon Tum). Điều này khiến rừng khu Tây Ba Tơ dễ bị xâm hại vì nguồn tài nguyên dồi dào, trong khi việc bảo vệ thì chưa nghiêm ngặt.

Còn với Đề án TAC và SHCA, ông Jake Brunner, Giám đốc Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) cho rằng: Trong số 98 cá thể rùa Trung Bộ được ghi nhận tại vùng đất thấp, ngập nước ven sông của miền Trung (từ Đà Nẵng tới Phú Yên) thì đã có đến 13 cá thể rùa Trung Bộ, 31 cá thể rùa cổ sọc được tìm thấy tại hai xã Bình Khương và Bình Minh (Bình Sơn) của tỉnh Quảng Ngãi. Do đó, Tổ chức Bảo vệ rùa Châu Á chọn Quảng Ngãi để thực hiện Đề án vì muốn tạo môi trường sống hoang dã cho đối tượng này theo hướng bảo tồn tại chỗ kết hợp tái tạo sinh cảnh, hình thành sinh kế cho người dân, góp phần đảm bảo lợi ích xã hội – môi trường lẫn kinh tế theo hướng hài hòa, bền vững. Động thái này đã nhận được sự hưởng ứng tích cực của người dân vùng ảnh hưởng. Cụ thể, một số hộ dân ở các xã Bình Chương, Bình Khương, Bình Minh sẵn sàng nhường một phần đất cũng như bàn giao các cá thể rùa Trung Bộ mà họ đang nuôi dưỡng một khi Đề án TAC và SHCA hoàn thành, đi vào hoạt động.

…nhưng phải gắn liền sinh kế người dân

Tuy nhiên, vì hoạt động với mục đích phi lợi nhuận nên khi triển khai thực hiện, Đề án TAC và SHCA đã vướng phải cái khó vì kinh phí thấp. Cụ thể, đề án có diện tích đất sử dụng ban đầu lên đến 40 – 50ha, nhưng kinh phí thực hiện chỉ vỏn vẹn hơn 2,5 tỷ đồng (riêng chi phí dùng để thuê đất hoặc hỗ trợ người dân có đất bị thu hồi là 1,1 tỷ đồng). Tháo gỡ khó khăn này, chính quyền địa phương vận động người dân cho đơn vị thuê đất giá rẻ hoặc nếu có đất bị thu hồi thì chỉ được hỗ trợ (chứ không đền bù). Tuy nhiên, không biết vì thời gian chờ đợi lâu hay tính cấp thiết không còn mà đến giờ, Đề án lại dậm chân tại chỗ!

Khu bảo tồn biển Lý Sơn sẽ ảnh hưởng đến hoạt động khai thác thủy sản ven bờ của nhiều người dân.
Khu bảo tồn biển Lý Sơn sẽ ảnh hưởng đến hoạt động khai thác thủy sản ven bờ của nhiều người dân.

Riêng Khu bảo tồn biển Lý Sơn, dù cấp thiết nhưng việc triển khai thực hiện cũng tồn đọng nhiều vấn đề. Đó là với 712/7.900ha được bảo vệ nghiêm ngặt sẽ tác động rất lớn đến việc phát triển kinh tế của cả huyện, đặc biệt là hoạt động khai thác và chế biến thủy hải sản. Tuy nhiên, vấn đề trước mắt là phải giải quyết sinh kế cho hơn 800 lao động (chủ yếu người nghèo) đang hoạt động khai thác thủy sản thô sơ ven bờ bị ảnh hưởng trực tiếp.

Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyễn Phú Lâm – Trung tâm Bảo tồn văn hóa biển cho rằng, mục đích của các khu bảo tồn là nhằm quản lý, bảo vệ tốt hệ sinh thái cũng như các nguồn lợi. Tuy nhiên, để các Khu bảo tồn hoàn thành “nhiệm vụ” của mình thì nhất thiết phải gắn liền với giải quyết sinh kế cho người dân trong vùng. Bởi nếu không gỡ được điều này thì dù có khu bảo tồn, hệ sinh thái vẫn cứ bị xâm hại, nguồn lợi vẫn cứ cạn kiệt vì người dân bất hợp tác.

BÌNH LUẬN

Nhập nội dung của bạn!
Nhập tên của bạn